Tuğan - Kardeş
Abí - Abi, Ağabey
Apa - Abla
Ene - Küçük Erkek Kardeş
Señel - Küçük Kız Kardeş

häm - ve

Ğaliä apa häm Almaz abí — tuğannar.
Röstäm abí häm Güzäl apa — tuğannar.
Ädip abí häm Marat enem — tuğannar.

İsem - İsim

— Bu kem?
— Apam.
— İseme niçek?
— Ğaliä.
— Bu kem?
— Abíım.
— İseme niçek?
— Almaz.
— Tanış bul, bu — enem.
— İseme niçek?
— Ayrat.
— Min bik şat, Ayrat.
— Min dä.
— Tanış bulığız, Bulat äfände, bu señelem. İseme — Güzäl.
— Min bik şat, Güzäl.
— Min dä, Bulat äfände.
— İsänmesez! Xäyerle kiç!
— İsänmesez, Räşit äfände. Räxim itegez. Tanış bulığız, Räşit äfände, bu — Äniem, bu — Ätiem. Ä bu apam, bu — abíım. Bu — enem.
— Räxmät. Min bik şat.
— Bez dä.

I. çoğul şahıs için -bız/-bez, -ıbız/-ebez
II. çoğul şahıs için -ğız/-gez, -ığız/-egez
III. çoğul şahıs için -ları/-läre, -narı/-näre ekleri kullanılır.

abí - abíım - abíıbız
apa - apam - apabız
ene - enem - enebez
señel - señelem - señelebez

— Tanış bul, Kamil. Bu — abíıbız. İseme — Ayrat.
— Min bik şat.
— Min dä.
— Tanış bulığız, duslar. Bu — apabız. İseme — Ğaliä.
—  Tanış bulığız, duslar. Bu — enebez. İseme — Färit. Ul jurnalist.
—  Duslar, isänmesez! Tanış bulığız. Bu — señelebez Qadriä.
—  Qadriä, sez kem?
— Min studentqa.
— O-o-o, bik yaxşı. Bez dä studentlar.

Abí - abíıñ - abíığız
Apa - apañ - apağız
Ene - eneñ - enegez
Señel - señeleñ - señelegez

— Ğaliä xanım, abíığız qayda?
— Ul Amerikada.
— Şulaymıní?
— Äye. Komandirovkada.
— Bulat äfände, apağız kem?
—  Färidä, enegez barmı?
—  Kamil äfände, bu señelegezme?

Abí - abísı - abíları
apa - apası - apaları
ene - enese - eneläre
señel - señelese - señelläre

— Tanış bul, Aynur. Bu — Kamil häm Almaz.
— Abíları barmı?
— Bar. Abíları Qazanda.
— Tanış bul, bu Ayrat. Ä bu — Röstäm. Abíları da bar.
— Niçä?
— İke abísı bar.
— Abíları kem?
— Biznesmennar.
— Tanış bulığız, bu — Gölnaz xanım. Señelläre bar.
— Tanış bul, Röstäm, bu — Marat äfände. Ä bu — eneläre. Bu — Artur. Bu — Almaz. Eneläre — ximiklar.
— Qazanda tuğannar barmı?
— Bar. İke tuğanım bar. Ber tuğanım — yürist, ikençe tuğanım — militsioner.

-nıñ/-neñ

Kemneñ? - Kimin?
Närsäneñ? - Neyin?
Äti — Ätineñ
Äni — Änineñ
Äbi — Äbineñ
babay — babaynıñ
abí — abínıñ
apa — apanıñ

Ätineñ kitabı zur.
Änineñ sumqası matur.
Äbineñ küzlege keçkenä.
Babaynıñ säğäte zur.
Abínıñ kitabı keçkenä.
Apanıñ portfele matur.
Señlemneñ dustı bar.
Enemneñ albomı bar.
Tuğanımnıñ daçası bar.
Maratnıñ tuğanı yuq.
Kamilneñ maşínası bar.
Älfiäneñ telefonı yuq.
Alsunıñ küzlege bar.
Awılnıñ klubı bar.
Şähärneñ parqı bar.
Qazannıñ gerbı bar.
Tatarstannıñ Prezidentı — Mintimer Şäymiev.

Eş - İş
Hönär - Meslek

Äniem mäktäptä eşli. Ul — uqıtuçı.
Apam kibettä eşli. Ul — satuçı.
Abíım firmada eşli. Ul — tözüçe.
Apam — Qazanda. Ul — yazuçı.
Babayım kolxozda eşli. Ul — kötüçe.
Äniem klinikta eşli. Ul — tabibä.   
Dustım Kamil Amerikada. Ul — rässam.

Başqala - Başkent

Tatarstannıñ başqalası — Qazan.
Räsäyneñ başqalası — Mäskäw.
Başqortostannıñ başqalası — Ufa.
Çuwaşstannıñ başqalası — Çabaqsar.
Marí Elneñ başqalası — Yoşqar-Ola.
Udmurtínıñ başqalası — Ícaw.
Üzbäkstannıñ başqalası — Taşkent.
Qırğızstannıñ başqalası — Bişkek.
Germanínıñ başqalası — Berlin.

Bağlaçlar

häm

Babay häm äbi — Qazanda.
Äni häm äti — awılda.
Apa häm abí — Mäskäwdä.
Señelem häm enem — şähärdä.
Marat häm Kamil — studentlar.
Aydar häm Röstäm — uquçılar.
Ayrat abí häm Azat abí — tözüçelär.
Güzäl apa häm Alsu apa — uqıtuçılar.
Tuqay häm Cälil — şağirlär.
Çaykovskiy häm Salix Säydäşev — kompozitorlar.
Ğata Kamski häm Ğarri Kasparov — şaxmatçılar.
Rudolf Nuriev häm İrek Möxämmätov — balet artistları.
Baqí Urmançe häm Çınğız Axmerov — rässamnar.
Awılnıñ klubı zur häm matur.
Şähärneñ parqı keçkenä häm matur.
Bügen kön salqın häm bolıtlı.
Kiçä kön cılı häm ayaz ide.

Läkin

Bügen qoyaş, läkin cılı tügel.
Bügen salqın, läkin cil yuq.
Bügen bolıtlı, läkin yañğır yuq.
Kitabım bar, läkin portfelem yuq.
Albomım bar, läkin qarandaşım yuq.
Sumqam bar, läkin közgem yuq.
Studentlar bar, läkin uqıtuçı yuq.
Ğaliäneñ abísı bar, läkin enese yuq.
Marinanıñ babası bar, läkin äbise yuq.
Güzälneñ telefonı bar, läkin nomerı mindä yuq.

Belän

Äni belän äti teatrda.
Ğaliä belän Gölnaz Germanída.
Qadriä belän Älfiä mağazínda.
Färidä belän Bulat eştä.
Min äti belän teatrğa bardım.
Qızı änise belän kibetkä bardı.
Ğaliä dustı belän muzeyğa bardı.
Maykl belän Rik restoranğa bardılar.
Ayrat belän Almaz Mäskäwgä kittelär.
Äni belän äti awılğa kittelär.
Abí belän señlem Aqtanışqa kittelär.
İldar belän Älfiä bezgä kildelär.
Qadriä belän Roza alarğa kildelär.
Min eşkä autobus belän bardım.
Ul teatrğa trolleybus belän bardı.
Sin bazarğa maşína belän bardıñmı?
Äti awılğa autobus belän qayttı.
Azat abí Ufağa poyızd belän kitte.
Margarete Qazanğa oçqıç belän kilde.
Kamil universitetqa taksi belän kilde.
Turistlar Qazanğa teploxod belän kildelär.

Al - Almak

— Azat, bu kitap matur. Al!
— Yarí. Räxmät, Alsu.
— Gölnaz, bu közge matur! Al!
— Yuq. Kiräk tügel.
— Ğaliä, bu sumqa zur. Al!
— Yuq, kiräk tügel. Mindä bar.
— Kamil, poçtığa bar äle, "Tatarstan" jurnalı al äle.
— Yarí.
— Äni, Kamil poçtığa bardımı?
— Bardı.
— Jurnal aldımı?
— Belmim, qızım.
— Güzäl, kibetkä bardıñmı?
— Bardım.
— Närsä aldıñ?
— Kitap aldım.
— Niçä sum?
— 20 meñ sum.
— Älfiä, qızlar kibetkä bardımı?
— Bardılar.
— Närsä aldılar?
— Güzäl kitap aldı, Aygöl sumqa aldı, Alsu taraq aldı, änisä portfel aldı.
— Ä sin närsä aldıñ?
— Min zur häm matur albom aldım.

Mäkällär - Atasözleri

Ber malay — yuq malay, ike malay — ber malay.
Ber yaxşı qız cide ulğa tora.
Qız balanıñ altısı — ir balanıñ yartısı.
Balalı keşe — bay keşe.
Ulı barnıñ qulı bar.
Ana cılısı — qoyaş cılısı.

BEZNEÑ ĞAİLÄ
Ätkäy, änkäy, min, apay, äbi, babay häm ber pesi.
Bezneñ öydä bez cidäw: bezneñ pesi — Cidençese.
Bergä aşí, çäy eçä, bezneñlä bergä yoqlí ul,
Xezmäte dä bar: öyne tıçqan yawızdan saqlí ul.
(Ğ.Tuqay)

***

Däres bette. Saw bulığız