Kuruhoyuk

TATARCA

Tatarca, Tataristan ve Başkurdistan başta olmak üzere Rusya’nın dört bir yanında ve Tatarların dünya üzerine dağıldıkları Azerbaycan, Beyaz Rusya, Çin, Estonya, Finlandiya, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Letonya, Litvanya, Moldova, Tacikistan, Türkiye, Türkmenistan, Ukrayna, ABD ve Özbekistan ülkelerinde 7-10 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.

Tatarca, Ural-Altay dil ailesinin Altay kolundaki Türk dillerinden Kıpçak grubuna girer. Tatarca, Tataristan Cumhuriyeti’nin resmi dillerinden biridir. Tatarcanın üç ayrı ağzı vardır. Batı (Mişer), Merkez (Kazan), Doğu (Sibirya).

Tatarca 9. asırdan önce bütün Türk dilleri gibi Orhun alfabesi ile yazılmaktaydı. 900 yıllarından itibaren Arap alfabesi kullanılmaya başlandı. 19. asırda Arap alfabesinin Tatarcayı gerektiği kadar temsil edemediğine dair görüşler ortaya çıktı. 1929’da 34 harfli latin alfabesi kullanılmaya başlandı. 1939 yılında diğer Türk halkları ile olan iletişimlerinin kesilmesi için Stalin’in emriyle Kril alfabesine geçirilmiştir. 2001 yılından itibaren 35 harfli yeni alfabe Kril alfabesi ile birlikte kullanılmaya başlandı. 2011 yılında tamamen yeni alfabeye geçilmesi planlanıyor.

Yeni alfabe 10 sesli ve 25 sessiz harf olmak üzere 35 harften oluşuyor. Sesli harfler a/ä, o/ö, u/ü, í/i, ı/e.

Türkçe’deki alfabeden farklı olarak ä, í, ñ, q, w, x harfleri bulunmaktadır. Bunlardan;

ä, a-e sesini,
í (ıy), i-e sesini,
ñ (ng), nazal n sesini,
q, kalın k sesini,
w (v harfi dişler dudağa değdirilerek, w harfi iki dudak arasından çıkarılır.), kalın v sesini,
x (gırtlaktan çıkarılan hırıltılı h), kalın h sesini temsil eder.

A a, Ä ä, B b, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I ı, İ i, Í í, J j, K k, L l, M m, N n, Ñ ñ, O o, Ö ö, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ü ü, V v, W w, X x, Y y, Z z.

SESLERLE İLGİLİ BAZI ÖNEMLİ BİLGİLER

1. Türkiye Türkçe’sindeki o, Tatar dilinde u; ö ise ü olur; un (on), tup (top), yuq (yok), dürt (dört), küz (göz).

2. Türkiye Türkçe’sindeki u, Tatar dilinde o (o-u-ı arası kısa ünlü); ü ise ö (ö-ü-ı arası kısa ünlü) olur: qoş (kuş), tor (dur), öç (üç), döres (dürüst).

3. Birinci hecedeki e, Tatar dilinde i olur: itäk (etek), işäk (eşek), sin (sen), min (ben), it (et), kil (gel).

4. Birinci hecedeki o,ö,u,ü seslerini izleyen u,ü sesleri Tatar yazı dilinde ı,i olur: torıp (durup), unınçı (onuncu).

5. Türkçe asıllı kelimelerin başındaki bütün g’ler Tatar dilinde k’dir: kil (gel), kir (gir), köl (gül), küz (göz).

6. Türkçe asıllı kelimelerin başındaki bütün d’ler Tatar dilinde t’dir. taw (dağ), tor (dur), tuğız (dokuz). Bu kuralda bazı ayrıcalıklar vardır: diñgez (deniz), duñğız (domuz), dürt (dört).

7. Baştaki b’ler birkaç kelimede m’ye döner: meñ (bin), muyın (boyun).

8. “Varmak, vermek, var” kelimelerindeki v, Tatar dilinde b’dir: baru (varmak), birü (vermek), bar (var).

9. İki ünlü arasında kalan p’ler b olur: yabışu (yapışmak), tibişü (tepişmek).

10. İki ünlü arasında kalan ince k’ler g’ye, kalın k’lar ğ’ya döner: igen (ekin), sigez (sekiz), tigü (dikmek), tuğız (dokuz), tığız (tıkız), çığaru (çıkarmak).

11. Türkçe asıllı kelimelerde baştaki p’ler, Tatar dilinde b’dir: bik (pek), barmaq (parmak).

12. Bazı kelimelerin başındaki y’ler c’ye döner: cil (yel), cide (yedi), cim (yem), cir (yer).

13. İstanbul Türkçesinde n’ye dönmüş bulunan kalın n’ler Tatar dilinde korunmuştur: tañ (tan), çañ (çan), añlaw (anlamak), barasıñ (varırsın).

14. Arapçadan alınma kelimelerde bulunan ve Türkiye Türkçesinde kaybolan ayın sesi, Tatar dilinde ğ olmuştur: ğailä (aile), şağír (şair), ğafu (af),

15. Türkçe asıllı kelimelerdeki c’ler Tatar dilinde çoğunlukla ç’dir: kiläçäk (gelecek), yulçı (yolcu), aluçı (alıcı).